Inteligencja hovka – badania

Jakiś czas temu internet obiegła wiadomość, jakoby hovawart był w trójce najbardziej inteligentnych ras na świecie. Oczywiście jest to nihil novi dla hovawarciego świata, każdy bowiem właściciel hovka obserwujący intelektualne akrobacje swojego pupila, takie jak złodziejstwo czy próby manipulacji właściciela, jest święcie przekonany o wyjątkowej inteligencji swojego psa. Nie muszę zresztą daleko szukać, mój hovek Henio co rusz zaskakuje mnie przykładami swojej “inteligencji”, czyniąc wspólne życie z nim ciągłą próbą przechytrzenia siebie nawzajem. Ale właśnie dlatego tak kochamy nasze hovawarty, ponieważ będąc z nimi nie ma mowy o nudzie a obserwacja “kombinatorstwa” naszego hovka przysparza wiele rozczulających momentów. Tylko ostatnio Henio zaobserwował taką zależność: jeśli uderzę w drzwi tarasowe, udając, że chcę wyjść na zewnątrz, “mama” natychmiast wstaje z kanapy, którą chciałbym zająć.

I tak oto przechytrzył mnie mój własny pies, używając sprytu, aby osiągnąć swój cel, w tym wypadku zajęcie kanapy. 🙂

Tak więc hovawarciarze nie potrzebują żadnych badań na dowód niesamowitych zdolności intelektualnych własnych psów, ale czy aby na pewno badania potwierdzają wyjątkową inteligencję hovków…? 

Przyjrzyjmy się temu z bliska.

Badania opublikowane zostały w grudniu 2022 roku na łamach magazynu Scientific Reports. Są one częścią programu smartDOG, w ramach którego tworzone są profile poznawcze psów, obejmujące m.in. samokontrolę, pamięć, strategię rozwiązywania problemów, umiejętność rozumienia ludzkich gestów. Obecnie przebadanych zostało 4800 psów różnych ras (oraz mieszańców), jednak program jest cały czas prowadzony, a nowe profile dodawane do bazy.

W istocie nie są to jednak badania inteligencji per se, a raczej bateria testów sprawdzających szeroko rozumiane procesy poznawcze. Liczba progowa warunkująca udział rasy w badaniach to min. 40 sztuk psów nieagresywnych oraz zainteresowanych pracą za jedzenie. Większość psów brała aktywny udział w różnego rodzaju sportach kynologicznych (agility, obi, praca węchowa). Do badań włączono również 31 psów policyjnych, w czego 22 to psy rasy owczarek belgijski malinois. W omawianych badaniach uwzględnionych zostało 13 ras (N = 1002).

Na moment publikacji (grudzień 2022) badaniami zostało objętych 50 hovawartów – 23 samce, 27 suk w wieku ok. 3 lat. Wykluczono szczenięta poniżej 1 roku życia oraz osobniki starsze, powyżej 8 lat, ponieważ wiek wpływa bezpośrednio na jakość procesów poznawczych.

Przeprowadzono 10 testów:

• reakcja psa na powitanie nieznanej osoby,
• ogólny poziom aktywności fizycznej podczas wykonywania pozostałych testów,
• eksploracja w nieznanym psu otoczeniu,
• samokontrola, 
• umiejętność rozpoznawania ludzkich gestów,
• umiejętność rozwiązywania problemów przestrzennych,
• zachowanie w obliczu niemożliwego zadania,
• umiejętność logicznego rozumowania,
• zachowanie w obliczu sprzecznych informacji,
• pamięć.

Większość testów składała się z dwóch etapów: faza nauki oraz faza testu właściwego.

Test nr 1. Powitanie nieznanej osoby

Sprawdzano reakcję psa na poznanie nowej osoby. Tester stał i przemawiał do psa przyjaznym głosem, natomiast pies decydował, czy wejść w interakcje z nieznanym człowiekiem. Jeśli pies nie wykazywał lękowych zachowań, tester nachylał się w kierunku psa i głaskał go tak długo, jak długo pies wykazywał taką chęć. Czas trwania testu to ok 1-2 minut, podczas których tester oceniał zachowanie psa na 7-stopniowej skali. Wyniki zgrupowano w 4 zakresy.

Wyniki dla hovawartów wyglądają następująco:

• (1) Lękowy – 4%
• (2) Obojętny/akceptujący – 50%
• (3) Przyjazny – 40%
• (4) Nadpobudliwy – 6%

Bardzo niski odsetek hovawartów reagujących lękowo na nieznane osoby plasuje je w ścisłej czołówce rankingu, zaraz obok golden retrieverów. Podobny rozkład reakcji uzyskał owczarek niemiecki.

Test nr 2. Poziom aktywności psa podczas testów

Poziom aktywności mierzony był za pomocą urządzenia FitBark przymocowanego do obroży psów. Urządzenie generuje punkty “BarkPoints”, które reprezentują przybliżoną miarę średniego poziomu aktywności psa podczas baterii testowej.

Może być pewnym zaskoczeniem, że hovawart zajął ostatnie, 13 miejsce w badaniu aktywności podczas wykonywania pozostałych testów. Nie będzie zapewne niespodzianką, iż pierwsze miejsce zajął owczarek belgijski.

Test nr 3. Eksploracja w nieznanym otoczeniu

Podczas badania pies został wprowadzony do pokoju testowego, który mógł dowolnie eksplorować przez ok. 4 minuty. Celem tego testu było zmierzenie, w jakim stopniu psy były chętne do zbadania nowego środowiska, co uznano za oznakę ciekawości, śmiałości i poziomu aktywności, podczas gdy pozostawanie przy boku właściciela było uważane za możliwą oznakę strachu, niepokoju lub neofobii.

Wyniki na skali eksploracji hovawarta przestawiają się następująco:

• (1) Pies trochę eksploruje w bliskiej obecności przewodnika – 6%
• (2) Pies jest spokojny, idzie i eksploruje część pokoju – 16%
• (3) Pies jest aktywny, eksploruje cały pokój – 62%
• (4) Pies jest bardzo aktywny, biega i eksploruje cały pokój – 16%

Wyniki te plasują hovawarta na 11 miejscu w kategorii eksploracji, natomiast rasa wykazała się największym odsetkiem psów eksplorujących w sposób zaangażowany, lecz nie biegając, a chodząc.

Najbardziej aktywnymi psami okazały się: cocker spaniel oraz owczarek belgijski malinois.

Test nr 4. Samokontrola, impulsywność

Podczas tego testu umieszczono psie smaczki w przezroczystym „cylindrze”. Pies, aby dostać się do jedzenia musiał obejść przezroczystą barierę i sięgnąć do jedzenia przez otwarte boki.

Celem tego testu było sprawdzenie poziomu impulsywności oraz samokontroli, a dokładniej reakcji hamowania motorycznego. Jest to ważna umiejętność, która umożliwia tłumienie dominującego, ale nieefektywnego zachowania na rzecz bardziej korzystnej reakcji.

Wynik przedstawiono w postaci procentu poprawnych reakcji (ominięcie przezroczystej przeszkody) na 10 możliwych prób.

W tej kategorii hovawart znalazł się na 10 miejscu, tuż obok równie niecierpliwych owczarków niemieckich. Psy z największą samokontrolą to bordery oraz.. kundelki.

Test nr 5. Umiejętność rozpoznawania ludzkich gestów

Test polegał na sprawdzeniu, jak dobrze psy radzą sobie z odczytywaniem ludzkich gestów, takich jak: wskazywanie ręką (krótkie, długie, krzyżowe), wskazywanie stopą, wpatrywanie się w obiekt. Tester wskazywał jedną z dwóch misek, w której znajdowało się jedzenie. Na każdy sposób wskazywania miski z jedzeniem przypadło 6 prób (30 prób łącznie).

Wyniki uzyskane przez hovki stawiają je mniej więcej w środku stawki, na 6 pozycji. Najbardziej uzdolnione w tej kategorii okazały się maliniaki.

Test nr 6. Umiejętność rozwiązywania problemów przestrzennych

Zadaniem psów było jak najszybsze pokonanie bariery w kształcie litery V. Musiały one okrążyć przezroczyste ogrodzenie, aby dostać się do jedzenia umieszczonego wewnątrz. Ponieważ podczas wykonywania tego zadania pies musi oddalić się od pokarmu, test ten jest często stosowany do pomiaru samokontroli.

Rywalizacja okazała się dość wyrównana, hovek, australijczyk, border oraz owczarek niemiecki uzyskały prawie identyczne wyniki, co plasuje te rasy na miejscu drugim, na pierwszym znalazł się znów owczarek belgijski malinois.

Test nr 7. Zachowanie w obliczu niemożliwego zadania

Psy postawione zostały przed niemożliwym do otwarcia pudełkiem z jedzeniem, z przezroczystą pokrywką oraz otworami. Sprawdzano, jak zareagują w obliczu takiego zadania – czy wykażą się niezależnością, czy będą poszukiwały wskazówek u przewodnika. Badano również, jak szybko psy porzucą zadanie, aby zająć się innymi czynnościami.

Hovawart okazał się dosyć niezależną rasą (4 miejsce), który spędził najmniej czasu wykazując działania zorientowane na przewodnika (13 miejsce). Najwięcej uwagi człowiekowi poświęciły: kelpie, golden retriever i owczarek australijski.

Jeśli chodzi o wytrwałość w realizacji niemożliwego zadania, hovek plasuje się w mniej więcej połowie stawki, na 8 miejscu.

Test nr 8. Umiejętność logicznego rozumowania

W pierwszej kolejności tester umieszczał pod jednym z dwóch kubków smakołyk w taki sposób, aby pies tego nie widział. Następnie usuwał wizualną barierę i podnosił naczynie, pod którym nie znajdowało się jedzenie. Pies musiał na podstawie tego wywnioskować, że skoro pod kubkiem A nie ma jedzenia (tester uniósł go i pokazał), to najwyraźniej jedzenie musi znajdować się pod kubkiem B. 

Hovawart w zadaniu wypadł przeciętnie, osiągając 8 miejsce w rankingu. Na podium znalazły się belgi, owczarki niemieckie oraz mieszańce.

Test nr 9. Zachowanie w obliczu sprzecznych informacji (wskazanie przewodnika vs. wiedza własna psa)

W teście badacz stosował „zmyłkę” wobec psa – do jednego z dwóch pojemników wrzucał jedzenie a następnie wskazywał drugi, pusty pojemnik. Sprawdzano, w jakim stopniu psy ufają swojej pamięci i intuicji, a w jakim kierują się gestami człowieka.

W tej kategorii hovawart zajął pierwsze miejsce, co oznacza, że jedynie 20 procent psów dało się zmylić badaczowi, a 80 procent wskazało pojemnik zgodnie z tym, co zapamiętało.

Chociaż w teście tym tylko jeden wybór poskutkował otrzymaniem jedzenia przez psa, to jednak wyników nie dzieli się na poprawne i niepoprawne. Dla psów zaganiających czy aporterów, które zgodnie ze swoją naturą, są wyjątkowo wyczulone na gesty człowieka, bardziej naturalnym wyborem będzie podążanie za wskazaniem człowieka. Z kolei psy stróżujące, od których w dużej mierze wymaga się samodzielności w podejmowaniu decyzji, częściej kierują się własną pamięcią.

Test nr 10. Pamięć

W ostatnim teście prezentowano psu 3 miski oraz umieszczano smakołyk w jednej z nich, tak, aby pies to widział. Następnie na czas 1-2,5 minut zasłaniano widok psu. Sprawdzano, jak często pies będzie poprawnie pamiętał po upływie tego czasu, w której z misek znajduje się smakołyk. 

W tej kategorii hovawart zdeklasował inne rasy okazując się psem o najlepszej pamięci. Na podium znalazł się również mieszaniec (2 miejsce) oraz Fiński lapphund (3 miejsce).

Wnioski

Podsumowując, hovawarty ukazały się jako psy pewne siebie, niezależne, średnio aktywne, mało zorientowane na przewodnika, niecierpliwe, za to o doskonałej pamięci i dużej wierze we własną intuicję oraz z dobrymi predyspozycjami w zakresie rozwiązywania problemów przestrzennych i eksploracji, jednak niekoniecznie jako… najbardziej inteligentne. 🙂

Należy jednak zauważyć, że badanie to niepozbawione jest wad, z których zdają sobie sprawę sami badacze. Przede wszystkim nie można wykazać, w jakim stopniu uzyskane wyniki są rezultatem treningów, a na ile naturalnych predyspozycji psa. Zrozumiałym jest, że inaczej do testu podejdzie pies policyjny, a inaczej pies, który nigdy nie był szkolony.

W oparciu o przeprowadzone badania, udowodniono tezę, że istnieją duże różnice w zdolnościach poznawczych pomiędzy różnymi rasami psów, jak również w obrębie grup ras. Przykładowo, labrador retriever oraz golden retriever uzyskały istotnie odmienne wyniki poszczególnych testów, pomimo tego, że znajdują się w tej samej grupie retrieverów.

Jednym z wyjaśnień występujących różnic pomiędzy poszczególnymi grupami ras zdaje się być odmienne zastosowanie ras obecnie, niż miało to miejsce podczas klasyfikacji. Wiele psów nie pełni obecnie takich ról, z myślą o których zostały stworzone i zaklasyfikowane.

Zaobserwowano natomiast podobne rezultaty pośród ras użytkowych, które często służą jako psy pracujące w różnego rodzaju służbach (w szczególności owczarek belgijski malinois oraz owczarek niemiecki) . Cechuje je często wysoka niezależność, mała orientacja na przewodnika oraz wysoka impulsywność. Od ras pracujących wymaga się umiejętności szybkiego reagowania, co często wiąże się z zwiększoną impulsywnością oraz mniejszą kontrolą hamowania motorycznego.

Opracowano na podstawie:

Saara Junttila, Anna Valros, Katariina Mäki, Heli Väätäjä, Elisa Reunanen & Katriina Tiira: „Breed differences in social cognition, inhibitory control, and spatial problem-solving ability in the domestic dog (Canis familiaris)”. Scientific Reports volume 12, Article number: 22529 (2022).

Autorka opracowania: Olimpia, przewodniczka Henia (RUFUS Od dobrych ludzi)